Duurzaamheid, milieu en energietransitie

In 2025 is in Den Haag verdere voortgang geboekt in de energietransitie. De gemeente heeft woningen en gebouwen versneld verduurzaamd, stappen gezet richting het aanleggen van collectieve warmtevoorzieningen, potentiële duurzame energiebronnen onderzocht en maatregelen getroffen om netcongestie aan te pakken. De geactualiseerde Werkagenda Energietransitie (RIS322505 ) gaf hier richting aan en verbond concrete projecten aan het Stedelijk Energieplan, de Transitievisie Warmte en het Haags Klimaatakkoord.

Verduurzaming van woningen

• De gemeente werkt aan een breed actieprogramma ten aanzien van woningverduurzaming en –onderhoud (RIS314778 en RIS316094). De belangrijkste doelstelling van het programma is het realiseren van een versnelling in het aantal woningen dat jaarlijks wordt geïsoleerd, met voorrang voor woningen met energielabel E, F of G. Het daadwerkelijke aantal woningen dat in 2025 een isolatiestap heeft gezet is 7.758 (gebaseerd op de gemeentelijke isolatiemonitor).
• Met een stadsbreed aanbod van verschillende diensten en regelingen zijn inwoners in 2025 ondersteund bij het isoleren en verbeteren van hun woning. Dit aanbod bestaat onder meer uit informatie, advies, ontzorging en financiële ondersteuning. In 2025 zijn hiermee onder andere:
  • 318 woningen geïsoleerd met behulp van de stadsbrede korting van de gemeente;
  • 280 woningen van particuliere eigenaren en 26 gebouwen van VvE's (in totaal 826 appartementen) verduurzaamd met behulp van leningen via het gemeentelijke Duurzaamheidsfonds VvE's en het Nationaal Warmtefonds met rentekorting van de gemeente;
  • 884 woningen van particuliere eigenaren en 582 sociale huurwoningen zijn overgestapt van koken op gas naar inductie met behulp van de gemeentelijke subsidieregeling ‘Koken op schone energie’;
  • Circa 5.600 huishoudens geholpen met het aanbrengen van kleine energiebesparende maatregelen in huis via het project Behaaglijker Wonen en de Direct Bespaaractie;
  • 1.292 Huishoudens bezocht door een energiecoach. Het gaat om 504 huishoudens in een koopwoning en 788 huurders.
• Verspreid over EFG-wijken zijn 12 informatieavonden georganiseerd, 10 themacafés, en heeft de gemeente aan diverse wijk- en buurtevenementen deelgenomen om bewoners te informeren over de ondersteuning die de gemeente biedt bij woningverbetering en –isolatie. In wijken met veel slecht geïsoleerde woningen en/of warmtenetwijken is extra ingezet op het stimuleren, informeren en ondersteunen van inwoners, bijvoorbeeld door middel van straataanpakken en het organiseren van een Energiefestival in Den Haag Zuidwest. In 2025 zijn er 8 verschillende straataanpakken gestart.
• In 2025 is de gemeente verschillende collectieve inkoopacties gestart, zoals acties voor isolatieglas en kozijnen en voor vloerisolatie. De collectieve inkoopactie voor glas en kozijnen in Duinoord leverde 87 geïnteresseerden op, waarvan er 6 definitief van het aanbod gebruik hebben gemaakt en een deel nog steeds geïnteresseerd is. Voor dezelfde actie die stadsbreed werd georganiseerd zijn er 21 geïnteresseerden. Voor de stadsbrede collectieve inkoopactie voor vloerisolatie waren er 204 geïnteresseerden, waarvan er 91 definitief van het aanbod gebruik hebben gemaakt.
• Rondom het thema ‘woningisolatie’ is de stadsbrede campagne 'Pak je voordeel' ingezet.
• In Laak, Schilderswijk, Transvaal, Rustenburg-Oostbroek en delen van Zuidwest heeft de gemeente haar gerichte aanpakken onder de noemer 'stadsrenovatie' voortgezet. Binnen deze aanpak zijn:
  • 11.415 woningeigenaren benaderd;
  • 819 maatwerkadviezen uitgebracht en
  • 126 woningen verbeterd en geïsoleerd met behulp van het kortingsaanbod van de gemeente.
• De gemeente heeft een doe-het-zelf-isolatie-regeling ingericht, waarmee particuliere woningeigenaren voor € 750,- aan isolatiemateriaal vergoed krijgen voor het zelf isoleren van hun woning;
• De gemeente heeft meerjarige prestatieafspraken overeengekomen met woningcorporaties voor de periode 2026 t/m 2030 in de Raamovereenkomst Wonen Den Haag 2026-2030. Hierin zijn onder andere afspraken gemaakt over het isoleren van corporatiewoningen, het toepassen van circulaire- en biobased materialen, het verbeteren van woningkwaliteit en klimaatadaptieve interventies.

De Haagse Dakenaanpak
In 2025 steeg het benutte dakoppervlak voor groene daken en zonnepanelen van 27% naar 35%. Den Haag ligt daarmee op koers om in 2030 het doel van 50% te halen. Een aantal belangrijke mijlpalen waren:  

• De opening van de Energiekas.
• Het dakenfestival ‘Uit je Dak’ in september waarbij vier daken hun dak hebben opengesteld voor publiek.
• Het verder uitvoeren van de Haagse Klimaatakoord-dakendeals. Concrete kansen voor dakbenutting zijn in kaart gebracht, bijvoorbeeld voor de Christus Triumfatorkerk, en roeivereniging Binckhorst. Inmiddels zijn ook kansen verzilverd: de aanleg van een groen dak op woonzorgcomplex Clingendael (maart 2026). Aan 15 scholen is ontzorging aangeboden voor de aanleg van zonnepanelen. Inmiddels ook verzilverd: er komen in 2026 zonnepanelen op de Prinses Marijkeschool en Beatrixschool (zo'n 240 zonnepanelen) en 10 scholen van de Haage Scholen zijn in projectvoorbereiding. Voor de daken ‘Grote Marktstraat’geldt dat de stakeholders bij elkaar zijn gekomen, hun voortgang hebben gedeeld, en een groot deel hun dakplannen hebben uitgevoerd (Dalpha, universiteitscampus spui).
• De start van de pilot om 7 bedrijfsdaken van zonnepanelen en/of groen dak te voorzien.

Verduurzaming van gemeentelijk vastgoed
In 2025 heeft de gemeente de ‘Portefeuilleroutekaart voor verduurzaming gemeentelijk vastgoed’ (RIS321314 ) vastgesteld. Eind 2025 heeft college het ‘Voorstel inzake verduurzaming tot en met 2030 van het gemeentelijk vastgoed’ (RIS323977 ) vastgesteld en dit uitvoeringsplan is in januari 2026 aangenomen door de raad. Op basis van deze stukken versnelt de gemeente de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed de komende jaren.

• In 2025 heeft de gemeente in totaal aan 37 gebouwen gewerkt om deze duurzamer te maken. Enkele voorbeelden: De broedplaats DCR is circulair gerenoveerd, atelierverzamelgebouw AB4 is van het aardgas af met energielabel A++++ en de verduurzaming van het stadsdeelkantoor Haagse Hout is gestart.
• Op de nieuwe daken van de Haagse Sportcentrale zijn ongeveer 800 zonnepanelen geplaatst.
• Het vervangen van de verlichting in het Stadhuis is gestart.
• Energiecöoperaties hebben zonnedaken op gemeentelijke gebouwen gerealiseerd, namelijk op Sporthal Houtrust en Musicon. Het laatste project is ook nog eens circulair door hergebruik van zonnepanelen. Op diverse daken zijn voorbereidingen getroffen voor nog meer buurtenergiecoöperaties.

Verduurzaming en realisatie van energiebronnen, -netten en –opslag

Warmtenetten

• Er is een verkenning uitgevoerd naar de rolneming in de collectieve warmtevoorziening zodra de Wet collectieve warmte (Wcw) van kracht is. De raad heeft besloten om de optie met betrekking tot het oprichten van een 100% publiek lokaal warmtebedrijf met Netverder en Energie Beheer Nederland (EBN) verder uit te werken (RIS322480 ).
• In 2025 zijn veel stappen gezet om te komen tot een warmteprogramma. Op basis van de Transitievisie Warmte is gewerkt aan een conceptontwerp warmteprogramma (RIS321588 ). Gelijktijdig zijn stappen gezet om te komen tot een milieueffectrapportage (MER) voor het warmteprogramma.
•  De aansluitovereenkomst van het eerste gebouw – BoogieWood – op collectieve warmtesystemen in de Binckhorst (deelgebied Trekvliet Maanweg) is ondertekend.
• Met de projectpartners HaagWonen en NetVerder is een overeenstemming bereikt om in 2026 een inloopoplossing in Mariahoeve uit te werken.

Bronnen en opslag

• De studie naar de potentie van de effluentleidingen van het Hoogheemraadschap van Delfland voor Thermische Energie uit Afvalwater (TEA) is afgerond. Op basis hiervan is een intentieverklaring tussen het Hoogheemraadschap en de gemeente ondertekend met afspraken over verdere samenwerking en vervolgonderzoek naar het gebruik van de warmte van de effluentleiding (RIS323680) .
• Het parkeerterrein van zwembad het Hofbad is bestemd voor de realisatie van een Solar Carport (RIS323901 ). Het ontwerp is met inspraak van bewoners tot stand gekomen. In 2025 is de De definitieve gunning van de aanbesteding pilotproject zonnecollectorensysteem voor locatie de Kleine Wereld in Moerwijk is afgerond en tevens is gestart met de realisatie hiervan.  
• Voor het Rijksproject OER A12 + A13 zijn in 2025 gedetailleerde plannen opgesteld voor zonne-energie op de locaties langs de A12 en A13 die in 2024 zijn vastgesteld (RIS321974 ).

Samen met de stad

• Ook afgelopen jaar is er geïnvesteerd in de communicatie richting bewoners over de energietransitie. Dit is gedaan via de website duurzamestad.denhaag.nl , de stadsbrede campagne ‘pak je voordeel’, stadsgesprekken met inwoners en via andere kanalen. 
• De Actielijn bewonersinitiatieven mini- en middelgrote warmtenetten is gestart. Vijf bewonersinitiatieven zijn geselecteerd voor ondersteuning op maat en de acht overige initiatieven krijgen inhoudelijke ondersteuning van coaches (RIS323582 ).
• Sinds 2019 is de Energie uit de wijk Challenge (RIS305241 ) georganiseerd. Na 4 succesvolle edities is dit programma op 11 november 2025 feestelijk afgesloten met een 5e en laatste 'Superchallenge' (RIS323440 ) in de Energiekas op het dak van de Helena. Bij de Superchallenge ontvingen drie initiatiefnemers nog éénmaal subsidie waarmee ze hun oorspronkelijke project kunnen opschalen van wijk- naar stadsniveau. Het betreft de initiatieven De Haagse minikwekerij (van Duurzaam Duindorp onder de kurk), Energiekas Hyperlocale warmte en superisolatie (Stichting De Helena) en Livinglab Vruchtenbuurt: Netbewust Samen Delen (van energiecoöperatie Sterk op Stroom).

Netcongestie

• In 2025 is voor grote delen van Den Haag gelaagde netcongestie afgekondigd door de netbeheerders Tennet en Stedin (RIS321511 ). Uitbreiding van het elektriciteitsnet is de belangrijkste oplossing voor netcongestie. Stedin en Tennet voeren hiervoor voorbereidende werkzaamheden uit in nauwe samenwerking met de gemeente. Voor het laagspanningsnet is een samenwerkingsovereenkomst met Stedin getekend (RIS322470 ) en is een inpassingskader vastgesteld voor trafohuisjes (RIS323631 ). Voor een nieuw hoofdverdeelstation is een bouwenvelop voorbereid.
• Er is verder gewerkt aan innovaties om het elektriciteitsnet beter te benutten, zoals het Slim Strandnet Scheveningen en het initiatief IZ-net in de Internationale Zone is opgestart. Daarnaast is een impactanalyse netcongestie (RIS322780 ) opgesteld, waarmee gemeentelijke projecten en ontwikkelingen in kaart zijn gebracht waar netcongestie op van invloed is.

WarmtelinQ

• Volgens planning zijn voor het project WarmtelinQ Vlaardingen-Den Haag de boringen en de open gravingen gedaan, Momenteel wordt de openbare ruimte heringerich en opgeleverd. De gemeente heeft de aanleg begeleid door dagelijks op locatie te zijn en waar nodig bij te sturen.
• Voor het project WarmtelinQ Rijswijk-Leiden zijn de gemeente en WarmtelinQ een samenwerkingsovereenkomst, een uitvoeringsovereenkomst en een schadevergoedingsovereenkomst aangegaan (RIS323925 ). De voorbereidende werkzaamheden voor de aanleg zijn gestart in maart 2026.

Verduurzaming van de openbare ruimte

• In de openbare ruimte concentreert de investeringsimpuls zich op onder andere openbare verlichting (zie programma 9), walstroom (zie onder activiteit Milieubeleid, Milieubeheer en Luchtkwaliteit van dit programma), transitie naar elektrische voertuigen en laadinfrastructuur (zie ook onder activiteit Milieubeleid, Milieubeheer en Luchtkwaliteit van dit programma).
• Vanwege de afgekondigde netcongestie van zowel Stedin als de afgekondigde netcongestie door Tennet zijn de mogelijkheden tot realisatie van aanleg walstroom in de Derde Haven gepauzeerd. Er wordt onderzocht of kan worden aangesloten op het Slim Strandnet voor walstroom aan de Adriaan Maaskade. De bediencentrale is aangesloten op het Slim Strandnet en de coöperatie is opgericht in 2025

Adaptief beleid & verduurzaming bedrijven In 2025 is het Programma Verduurzamen Haags MKB  bestuurlijk vastgesteld (RIS321510 ). Er zijn 1.500 ondernemers bereikt over welke stappen het MKB kan zetten om te verduurzamen. Door in te zetten op de onderstaande activiteiten is het doel behaald:

• Communicatieaanpak over duurzaam ondernemen gericht op MKB-ondernemers via de website denhaag.nl/duurzaamondernemen . Deze wordt via diverse media (online en via platforms zoals AD, DeOndernemer.nl en LEVEN magazine) gepromoot. Het aantal bezoekers op de website denhaag.nl/duurzaamondernemen is fors gestegen naar 5.000+ bezoekers in de laatste maanden (aug-dec 2025).
• 400 MKB’ers hebben actief gebruik gemaakt van de instrumenten van de gemeente om te verduurzamen.
• Voor de subsidieregeling isolatie bedrijfspanden (RIS318988 ) zijn in totaal 93 aanvragen ingediend, waarvan 66 zijn toegekend of nog in behandeling.
• Een collectieve inkoopactie voor warmtekussens is uitgevoerd (12 ondernemers, 199 kussens) en er zijn 208 energiescans en 21 duurzaamheidsscans bij ondernemers uitgevoerd (RIS321159 ). Er is veel vraag naar de energie- en duurzaamheidsscans. De vraag naar de bijbehorende subsidie (in totaal 6 aanvragen) voor verduurzamingsmaatregelen wordt echter nog beperkt benut. De gemeente zoekt manieren om ondernemers te stimuleren de aanbevolen maatregelen daadwerkelijk uit te voeren.
• Het ondernemersportaal is versterkt met duurzaamheidsadviseurs.
• De duurzaamheidskring voor (boutique)hotels is drie keer per jaar bijeengekomen en heeft succesvolle collectieve acties voor Haagse hotels gefaciliteerd. De bijeenkomsten zijn goed bezocht door ondernemers.
• De subsidieregeling MKB-innovaties voor de blauwe economie Den Haag is eind 2025 live gegaan (RIS322998 ), en er zijn 2 aanvragen in behandeling.  
• Het Startup in Residence (SIR) programma heeft in 2025 zijn er vijf challenges opgezet die bijdragen aan CO2- reductie:

• Netcongestie op bedrijventerreinen oplossen (afgerond in 2025);
• Laden via het Haagse tramnet (lopend);
• Open call CO2- reductie Den Haag (lopend):
• Slimmer plaatsen en vinden van laadplekken (lopend);
• VvE’s sneller verduurzamen (lopend).

• De eerste informatiebijeenkomst rondom netcongestie, groei en verduurzaming georganiseerd voor bedrijventerrein Westvlietweg in het kader van de uitvoering van de aanpak voor de verduurzaming van bedrijventerreinen (RIS323385 ).
• De rentevrije lening voor de verduurzaming van levensbeschouwelijke en maatschappelijke instellingen (RIS322723 ) is opengesteld. Er zijn twee aanvragen in behandeling, maar nog geen leningen verstrekt.

Toelichting lasten en baten
De lasten van € 12,4 mln. bestaan uit:

• € 4,1 mln. Overig (verscheidene posten)
• € 3,9 mln. Inkomens- en kapitaaloverdrachten
• € 3,2 mln. Salarissen en sociale lasten
• € 1,2 mln. Ingeleend personeel

De baten van € 0,5 mln. bestaat uit:

• € 0,4 mln. Inkomensoverdrachten (geld ontvangen van andere overheden of instanties)
• € 0,1 mln. Overig (verscheidene posten)

Financieel resultaat                        € 3,2 mln. V/I

Lasten                               € 2,7 mln. V/I

Projecten                           € 1,6 mln. V/I
De realisatie van de Solar Carport en het aanleggen van de collectorvelden zijn vertraagd naar 2026 door een langer voorbereidingstraject.

Aardgasvrije wijken                        € 1,0 mln. V/I
De vaststelling van de subsidieregeling ‘1^e fase proeftuin Bouwlust aardgasvrije wijken Den Haag 2025’ heeft dit jaar niet kunnen plaatsvinden en wordt doorgeschoven naar 2026. Dit heeft als gevolg, dat de uitbetaling van € 1,0 mln. aan de woningcoöperatie niet heeft kunnen plaatsvinden.

Overige                              € 0,5 mln. V/I                     

Neutrale ontwikkelingen                                          € 0,4 mln. N/I
Dit betreffen hogere lasten die samenhangen met hogere baten. Zie de toelichting hieronder.

Baten                               € 0,5 mln. V/I

Neutrale ontwikkelingen                                         € 0,4 mln. V/I
Dit betreffen lagere baten die samenhangen met lagere lasten. Zie de toelichting hieronder.
Toelichting neutrale ontwikkelingen   

Overige                              € 0,1 mln. V/I                     

Toelichting neutrale ontwikkelingen                      
Er zijn meer lasten en baten ad. € 0,4 mln. gemaakt in het kader van de Europese subsidie Dutch 100 CNSC  pilot.                     

De gemeente werkt samen met bewoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven aan een schone en gezonde stad, met als doel een stad die duurzaam en toekomstbestendig is. De gemeente is trots op het groene karakter van Den Haag en heeft samen met de bewoners gewerkt om dit blijvend te versterken, want een leefbare stad is een groene stad, waar het aantrekkelijk is om in te wonen en te werken.
De gemeente wil de overstap maken naar schone energie en een gezonde leefomgeving. Daarbij richten we ons op vier thema’s: energietransitie, duurzame leefomgeving, duurzame mobiliteit en circulaire economie.

Verduurzaming gemeentelijke organisatie
De gemeente heeft in 2025 aan de onderstaande punten gewerkt om de verduurzaming van de gemeentelijke organisatie te stimuleren:

• Het Actieplan Maatschappelijk Verantwoord Opdrachtgeven en Inkopen (MVOI) is uitgevoerd (RIS319227 ), met inzet van de ambitiewebmethode bij meerdere gebiedsontwikkelingen, programma’s en projecten. Bij 15 aanbestedingen is geadviseerd over verduurzaming en is MVOI structureel meegenomen in aanbestedingsstrategiaanbestedingsstrategieën.
• Het bewustzijn rondom duurzaamheid onder collega's is vergroot door het organiseren van 5 duurzame dialogen en het 5 maal verspreiden van de nieuwsbrief over verduurzaming ‘Groendenken, groen doen’.
• Bij de diverse onderdelen binnen het fysieke domein is een implementatie-traject gestart om het de gedragen standaard voor circulair bouwen, het Nieuwe Normaal, toe te gaan passen (RIS321486 ).
• De pilots met het gebruik van hernieuwbare grondstoffen in plaats van veen lopen en de resultaten worden in samenwerking met gemeente Den Haag en ketenpartners gemonitord. We hebben de kwalitatieve toepassing gemonitord in de openbare ruimte van meerdere alternatieve bodemmengsels. De resultaten van de eerste pilots hebben meer inzicht gegeven welke hernieuwbare grondstoffen geschikt zouden kunnen zijn ter vervanging van veen en hoe dit toe te passen in de stad. Het inkoopcontract wordt aangepast aan de hand van de doelstelling die is opgenomen in de commissiebrief Update uitfasering veen in potgrond en bodemmengsels (RIS322594 ). Omdat Den Haag een schakel is binnen een grotere keten is samenwerking gestart met andere gemeentes om via het gezamenlijk belang de markt te beïnvloeden en de transitie naar hernieuwbare grondstoffen voor de te gebruiken substraten te versnellen. Dit is een eerste belangrijke stap in deze transitie.
• De doelstelling van 10% CO2-reductie in 2024 ten opzichte van het referentiejaar 2023, zoals gesteld in het Energiebesparingsbeleid, is gerealiseerd, wat heeft geleid tot een CO2-reductie van 12,5%. De cijfers voor 2025 worden medio 2026 bekend, maar de doelstelling van 15% reductie zal naar verwachting worden behaald.
• In 2025 zijn we als één van de eerste gemeenten gecertificeerd voor trede 1 op de CO2-prestatieladder van het nieuwe handboek. In 2025 is de CO2-compensatie 75 euro per ton over onze scope 1 en 2 uitstoot.

Energiearmoede
De aanpak energiearmoede, zoals beschreven in het raadsvoorstel besteding derde tranche SPUK- middelen Aanpak Energiearmoede (RIS318694 ), is voortgezet. Voorbeelden van projecten die in 2025 hebben gelopen:

• De Duurzame Cadeaukaart: in 2025 zijn er 1.787 duurzame witgoedapparaten met korting aangeschaft door Ooievaarspashouders in Den Haag.
• Voor een aantal projecten heeft de gemeente samengewerkt met woningcorporaties. Via deze verschillende projecten zijn 757 huishoudens in een corporatiewoning geholpen met besparen op hun energierekening.

Samen met de stad

• In 2025 is verder gewerkt aan de uitvoering van het Haags Klimaatakkoord (RIS318580) . De gemeente heeft twee bijeenkomsten voor alle klimaatdeals georganiseerd om partijen te betrekken bij het Klimaatakkoord. Daarnaast is er vanuit de gemeente een rondgang gedaan met als doel de behoeftes in kaart te brengen en het ophalen van de stand van zaken vanuit de deals. Het Haags Klimaatakkoord bestaat nu uit 44 deals, waarvan 6 nieuwe deals in 2025 zijn afgesloten. De 44 klimaatdeals tonen dat er brede bereidheid is om samen te werken aan een gezonde, groene en toekomstbestendige stad.
• Het onafhankelijke Haags Klimaatberaad (HKB) heeft viertal adviezen uitgebracht, waarvan twee ongevraagd (Toekomstperspectief warmte voor de hele stad en Energiearmoede) en twee gevraagd (Stimulering inwoners voor aanleg groene daken en klimaatadaptieve maatregelen op eigen grond en Evaluatie Klimaatdeals). De reactie vanuit de gemeente over de twee ongevraagde adviezen, is inmiddels teruggestuurd naar de leden van het HKB (RIS323405 ).
• Tijdens de Haagse Klimaatweek (10–16 november 2025) is samen met partners een breed activiteitenprogramma georganiseerd, met onder andere Duurzame Restaurantroutes, filmavonden en een workshop Groen dak leggen, gericht op bewoners, vve's, ondernemers en eigen medewerkers. De campagne rondom de Haagse Klimaatweek heeft geleid tot een aanzienlijk online bereik. De website van de Haagse Klimaatweek trok in totaal ruim 21.000 unieke bezoekers, dit is ongeveer vijf keer zoveel als vorig jaar. Voor wat betreft de evenementen is de schatting dat er rond 1000 bezoekers bij de evenementen aanwezig zijn geweest.
• In samenwerking met de Universiteit Leiden schreven 10 masterstudenten in 2025 hun scriptie over klimaatrechtvaardigheid in Den Haag. Als onderdeel van dit traject hebben ze ook een gezamenlijk manifesto geschreven: Climate Justice in The Hague. Het manifesto vormt de inspiratie voor het in maart 2026 van start gegane Klimaatrechtvaardigheidslab in samenwerking met partijen in de stad, waaronder Duurzaam Den Haag en Universiteit Leiden.

Klimaatadaptatie

• Klimaatadaptatie is verankerd in de Omgevingsvisie Den Haag 2050 (RIS321163 ) en in het beleidsdocument ‘Ruimte voor groen en water. De Haagse groenblauwe transitie’ (RIS322885 ).
• Voor het integreren van klimaatbestendig bouwen in bouwprojecten is het ‘Puntensysteem natuurinclusief en klimaatadaptief bouwen’ als toetsingskader vastgesteld (RIS321843 ).
• Ook is er een nieuwe EU HORIZON-subsidieaanvraag met focus op hitte ingediend (HEAL: Health & Equity Adaptation Labs: justice-driven urban adaptation actions for extreme heat resilience).

Vergroenen en het klimaatadaptiever maken van de stad is een gezamenlijke opgave. Dit hebben we in 2025 gestimuleerd met verschillende acties in samenwerking met Duurzaam Den Haag:

• Vanuit Operatie Steenbreek zijn 116.000 tegels door bewoners, scholen en buurtinitiatieven vervangen door planten; dat is bijna een verdubbeling ten opzichte van 2024 (62.000 tegels). Samen met de door de gemeente vervangen tegels werden in totaal 357.443 tegels vervangen, dit leverde bij het NK Tegelwippen op landelijk niveau een tweede plek op.
• Om ook bedrijven te motiveren aan te sluiten bij Operatie Steenbreek is eind 2025 het projectplan ‘De groen-gele schep’ opgesteld. De uitvoering start in januari 2026.
• Inzet van energiecoaches.
• Daarnaast zijn er 2.200 gratis bomen uitgedeeld aan bewoners.
• Ook zijn er meer dan 500 regentonnen (in totaal meer dan 81.000 liter) de stad in gebracht.
• In het najaar 2025 is de Groenste Straat Challenge 2026 gestart.
• In 2025 hebben wij de subsidieregeling klimaatadaptatie (RIS20442 ) uitgevoerd in de hele stad. In het kader van promotie en het vergroten van de bekendheid is een gerichte communicatiecampagne uitgevoerd. Per peildatum 31 december 2025 is een subsidiebedrag van ruim € 0,1 mln. (verspreid over 76 aanvragen) toegekend, onder meer voor groene daken en het vergroenen van tuinen.

Haags Klimaatdashboard
De gemeente doet ieder jaar verslag over broeikasgasuitstoot en de voortgang op andere duurzaamheidsonderwerpen. Sinds 2025 gebeurt dit met nog meer onderbouwing en cijfers in de Haagse Klimaatrapportage (RIS323945 ) met behulp van het Haags Klimaatdashboard (link ), waarin de route naar een klimaatneutraal Den Haag met cijfers wordt onderbouwd.

Geluidsanering
In 2025 is het HOMA-besluit (hoogst toelaatbare waarden en maatregelen) voor verschillende (sub)clusters goedgekeurd door het Bureau Sanering Verkeerslawaai. Na definitieve publicatie van het besluit in 2025 zijn er geen bezwaren ontvangen, waardoor met de uitvoering van de werkzaamheden kan worden gestart.
In de eerste helft van 2025 zijn besluiten genomen die het mogelijk maken om te starten met geluidsmaatregelen aan woningen. Het gaat om ongeveer 2.725 woningen. De eigenaren van de eerste woningen zijn inmiddels geïnformeerd en de eerste woningopnames zijn gestart. Ook voor een aantal andere gebieden zijn de benodigde besluiten afgerond. De uitvoering van deze werkzaamheden staat gepland voor 2026.

Europa en internationaal
De Haagse zichtbaarheid op duurzaamheid op het Europese toneel vergroot dankzij ons ‘100 klimaatneutrale en slimme steden' Missielabel dat we eind 2024 als eerste Nederlandse stad ontvingen van de Europese Commissie. Er is in 2025 Europees subsidiegeld op duurzaamheid binnengehaald. Klimaatrechtvaardigheid is als kernthema opgenomen in het in november vastgestelde ‘beleidskader internationale zaken’ (RIS322999 ). Er is samenwerking met internationale organisaties in onze eigen stad, zoals ambassades in het verband van het ‘International Greening Network' en Universiteit Leiden en de Humanity Hub op klimaatrechtvaardigheid met het eind 2025 begonnen ‘Haagse klimaatrechtvaardigheidslab'. Verder heeft Den Haag input geleverd voor het EU ELectrification Action Plan, de EU Heating & Cooling Strategy en de EU Geothermal Action plan die in ontwikkeling zijn en eind mei worden gepubliceerd door de Europese Commissie. Ook profileert Den Haag zich Europees als stad die sterk is in Geothermie en zoekt daarin in samenwerking met andere Europese steden bekend om geothermie, zoals Wenen en Berlijn.

Circulaire economie

• We hebben tientallen Haagse ondernemers geholpen om zuiniger om te gaan met grondstoffen en hierbij minder afhankelijk te worden van nieuwe grondstoffen, via o.a. trajecten als het Social Impact Lab en Circulair Kompas.
• Een nieuw Europees project (Acces Hubs) is toegekend, waarbij Haagse ondernemers worden geholpen die actief zijn in de toegangseconomie (o.a. verhuur, delen).
• Een strategische onderwijssamenwerking voor kritieke materialen en de energietransitie in Den Haag is opgestart.

Toekomstbestendig bouwen
Het raadsvoorstel Toekomstbestendig Bouwen (RIS321843 ) is vastgesteld. Als onderdeel hiervan is het puntensysteem Natuurinclusief en klimaatadaptie bouwen vastgesteld en is beleid geïnitieerd om de CO2-uitstoot van bouwactiviteiten te verminderen door te stimuleren dat meer circulaire en biobased materialen worden toegepast. Bij nieuwe projecten wordt het puntensysteem Natuurinclusief en klimaatadaptie bouwen toegepast. De voorbereiding van de Samenwerkingsagenda Toekomstbestendige Gebiedsontwikkeling is gestart.

Communicatie op duurzaamheid

• De website ‘Duurzame Stad’ - waar alle informatie over het verduurzamen van Den Haag bij elkaar staat voor inwoners en ondernemers – is geïntegreerd in www.denhaag.nl . De integratie van de website Duurzame Stad in denhaag.nl leidt ertoe dat de geïntegreerde pagina’s beter worden gevonden. Het aantal bezoeken is grofweg verdubbeld.
• Het overkoepelende communicatieconcept Groen bezig wordt vanaf 2025 gebruikt voor alle communicatie uitingen van de gemeente over verduurzamen. Hiermee is de herkenbaarheid van deze communicatie verder verbeterd.
• Er is campagne gevoerd om inwoners te informeren over de subsidie voor klimaatadaptatie, om zo onder meer het gebruik van regentonnen en het vergroenen van daken te stimuleren.
• Er is een stadsbrede campagne van start gegaan om inwoners te informeren over de Haagse Klimaatweek die begin november werd gehouden. Hiervoor is breed gebruik gemaakt van (digitale) reclameborden in de stad, de Stadskrant, advertenties in media zoals het AD en Omroep West en social media zoals Facebook en Instagram. Ook is de pers proactief benaderd.
• Er is breed gecommuniceerd over de lancering van de eerste Haagse Klimaatrapportage en het gebruik daarbij van het Klimaatdashboard. Er is een persbericht gepubliceerd en meerdere publicaties vonden plaats op de website en de social mediakanalen van de gemeente Den Haag.

Voedsel
Rondom het thema voedsel zijn er allerlei activiteiten uitgevoerd die bijdragen aan gezond, lokaal, duurzaam en plantaardig eten.

• In januari 2025 is de Haagse Voedselstrategie (RIS321172 ) geactualiseerd.  
• Op 1 april 2025 werd vanuit gemeente Den Haag een inspiratiediner georganiseerd om de organisatoren van de vele voedselinitiatieven in de stad te bedanken en mensen te inspireren om gezond en plantaardig te eten. Er waren circa 100 gasten.
• “Het Haagse Voedselverhaal” heeft ervoor gezorgd dat chefs van verschillende subculturen en het publiek bij elkaar in de (plantaardige) keuken konden kijken. Voor dit initiatief waren er in totaal vier bijeenkomsten met circa 120 deelnemers.
• In de Haagse wijk Moerwijk vond op 18 maart 2025 de eerste plantaardige iftar (groene iftar) plaats, een initiatief van de gemeente Den Haag en de Participatie Keuken. De avond stond in het teken van duurzaam en gezond eten, met een volledig plantaardig menu en inspirerende gesprekken over de rol van voeding in zowel het geloof als een duurzame toekomst.
• Er zijn 1.400 kleine fruitboompjes en fruitstruikjes in versteende wijken uitgereikt.
• Tijdens de Duurzame restaurantweek hebben 36 ondernemers meegedaan door extra plantaardige gerechten aan te bieden. Ter inspiratie voor chefs is een kookworkshop gegeven.
• In september 2025 startte de Groene strandweek met de Groene strandhap, 15 strandpaviljoens deden mee.
• Tijdens de horecabeurs was er ruimte voor duurzame leveranciers, initiatieven en bijeenkomsten over duurzaam inkopen en efficiënt afval inzamelen.
• Er is een start gemaakt met het Haagse Broodje. Dit is een samenwerking van het Rijk, de Provincie, Ons Eten en de gemeente om voor de bedrijfsrestaurants een lekker belegd broodje te ontwikkelen met plantaardige producten uit de regio. Elke dag is er in het bedrijfsrestaurant van het Spui en de Leyweg een plantaardig belegd broodje voor werknemers.
• Er is een plan van aanpak gemaakt om Duurzame Masterchef op te schalen. De uitvoering volgt verder in 2026.
• De leskisten Leven met de Noordzee en de Kaaswinkel zijn ontwikkeld. Actuele thema’s als klimaat, ecologie en economie komen spelenderwijs aan bod. Bij de Kaaswinkel maken de leerlingen via het spel kennis via een Frans kaasje naar een plantaardige kaas.

Toelichting lasten en baten
De lasten van € 14,4 mln. bestaan uit:

• € 6,4 mln. Salarissen en sociale lasten
• € 3,5 mln. Inkomens- en kapitaaloverdrachten
• € 3,2 mln. Overig (verscheidene posten)
• € 0,7 mln. Ingeleend personeel
• € 0,6 mln. Duurzame goederen

De baten van € 7,0 mln. bestaat uit:

• € 4,5 mln. Inkomensoverdrachten (geld ontvangen van andere overheden of instanties)
• € 2,5 mln. mutatie reserves

Financieel resultaat                       € 0,1 mln. V/I

Lasten                              € 0,5 mln. V/ I

Neutrale ontwikkelingen                                         € 0,6 mln. V/I
Dit betreffen lagere baten die samenhangen met lagere lasten. Zie de toelichting hieronder.
Toelichting neutrale ontwikkelingen   

Overige                              € 0,1 mln. N/I

Baten                              € 0,6 mln. N /I

Neutrale ontwikkelingen                                         € 0,6 mln. N/I
Dit betreffen lagere baten die samenhangen met lagere lasten. Zie de toelichting hieronder.
Toelichting neutrale ontwikkelingen   

Toelichting neutrale ontwikkelingen                      
Er is voor € 0,6 mln. minder lasten en baten gemaakt in het kader van subsidies en reserves. De subsidie Middelen aanpak energiearmoede kent een lagere realisatie. Daarnaast hebben diverse andere subsidies kleine afwijkingen ten opzichte van de begroting.

De kwaliteit van lucht, water en bodem is, waar mogelijk, geoptimaliseerd. Er is gewerkt aan de stikstofproblematiek. Nagegaan is hoe geluidshinder kan worden aangepakt. Er is toezicht gehouden op de milieu-en omgevingsregels door de Omgevingsdienst Haaglanden en waar nodig, is gehandhaafd.

Stikstofaanpak

• We zijn in gesprek geweest met ondernemers en aannemers om voorafgaand (en tijdens) de projectfase eventuele mogelijkheden om schoon en emissieloos bouwen te bevorderen.
• Het walstroomproject is vanwege de netcongestieproblematiek “on hold” gezet.
• Twee pandjes aan de Zeezwaluwstraat in Natura2000-gebied zijn gesloopt en de grond wordt aan de natuur teruggegeven.
• Een strook van de voormalige Delflandlocatie langs de Hoek van Hollandlaan is teruggegeven aan de natuur.
• Voorbereidingen getroffen voor natuurherstelmaatregelen bij Wapendal (gedeeltelijke afsluiting Daal en Bergselaan).

Zero emissiezone

• Er heeft het hele jaar door een brede communicatiecampagne gelopen over de inwerkingtreding van de zero-emissiezone in het centrum en ter voorbereiding van de uitbreiding van de zero-emissiezone naar de kuststrook. Daarnaast zijn voor ondernemers meerdere wijkbijeenkomsten gehouden, en zijn de logistiek makelaar, het Ondernemersportaal en bedrijfscontactfunctionaris extra actief geweest voor het beantwoorden van vragen.
• Het besluit tot uitbreiding zero-emissiezone voor bedrijfs- en vrachtauto’s naar de kuststrook (RIS322613 ) is genomen en er is gewerkt aan de implementatie van de uitbreiding, Zie de brieven aan de gemeenteraad (RIS321729 /RIS323564 ) voor de halfjaarlijkse updates. De uitbreiding van de zero-emissiezone naar de kuststrook is op 1 januari 2026 in werking getreden.
• Het Centraal Loket van het RDW is in 2025 gemandateerd voor het uitvoeren van ontheffingsaanvragen (RIS324246 ) in 2026.
• De benodigde nieuwe verkeersborden zijn geplaatst om de uitbreiding naar de kuststrook duidelijk te markeren.

Luchtkwaliteit
In 2025 is verdere uitvoering gegeven aan de luchtkwaliteitsmaatregelen, zoals genoemd in de Aanpak Schoon Vervoer (RIS303606 ) en het Schone Lucht Akkoord (RIS304354 ). De resultaten worden weergegeven in de jaarlijkse voortgangsrapportages luchtkwaliteit, die rond mei 2026 naar de raad wordt gestuurd.

De volgende resultaten zijn in 2025 bereikt:

• De Subsidieregeling demontage bestelauto's ondernemers Den Haag 2025 (RIS323146 ) is sinds 1 oktober 2025 open en is verlengd t/m 30 juni 2026 (RIS324189 ). Van oktober t/m december 2025 hebben ongeveer 130 ondernemers een subsidie toegekend gekregen. Deze subsidieregeling ondersteunt de invoering van de zero-emissiezone per 1 januari 2025 in het centrum van Den Haag en de uitbreiding van de zero-emissiezone naar de kuststrook per 1 januari 2026.
• Er zijn voorlichtingscampagnes geweest over de negatieve effecten van het stoken van hout (posters in abri's en social media). In de zomer is er een bewustwordingscampagne over barbecues en vuurkorven uitgerold en in de winter een voorlichtingscampagne over de negatieve effecten van houtstook in open haarden en houtkachels.
• Er is gewerkt aan het nieuwe Actieplan luchtkwaliteit Den Haag 2026, die in januari 2026 door het college is vastgesteld (RIS324772 ).

Geluid
In 2025 is het Actieprogramma Geluid 2025-2029 (RIS323439 ) vastgesteld. Dit programma bevat de acties voor de komende vijf jaar om geluidbelastingen en – hinder te beperken. Samen met de G4-steden heeft Den Haag gepleit bij de ministeries van Infrastructuur & Waterstaat en Justitie & Veiligheid voor regelgeving die inzet van geluidflitspalen mogelijk maakt tegen excessief lawaai van voertuigen en asociaal rijgedrag.

Laadinfra
Er is verder gewerkt aan een dekkend openbaar laadnetwerk in de stad:

• Er zijn 580 nieuwe openbare laadpalen (1.160 laadpunten) in verschillende delen van Den Haag gerealiseerd. Daarnaast zijn 521 verouderde openbare laadpalen (1.042 laadpunten) vervangen door de nieuwste generatie laadpalen. Den Haag telt eind december 2025 3.423 openbare laadpalen (6.846 laadpunten).
• Er zijn 9 kortparkeersnelladers met 18 snellaadpunten op vijf verschillende locaties gerealiseerd;
• Den Haag heeft drie gemeentelijke snellaadstations. In 2025 is het tweede gemeentelijke snellaadstation geüpgraded naar de nieuwste standaarden, zodat Ultra High Power Charging (UHPC) mogelijk is.
• Er is een verkenning uitgevoerd naar potentieel interessante locaties voor laadpleinen. Hiermee zijn er circa 100 potentiële locaties gevonden.
• Eind 2025 is de ‘Herijking openbare laadinfrastructuur voor personenauto’s 2025’ gepubliceerd (RIS324207 ).

Bodembescherming en bodemsanering
In 2025 is er gewerkt aan de onderstaande punten:

• In 2025 zijn voor de lopende bodemsaneringen (11 locaties) de reguliere nazorg- en monitoringswerkzaamheden uitgevoerd. De sanering op twee locaties (locaties Cruquiskade en Verhulstplein) zijn afgerond. Er zijn nog 9 saneringslocaties.
• Daarnaast zijn voor de langlopende saneringsopgaven, de twee gasfabrieksterreinen (Gaslaan/De Verademing en Binckhorst) en de twee stortplaatsen (Puinduinen en Westduinpark), nazorg- en monitoringswerkzaamheden uitgevoerd. Er is gestart met het onderzoek naar de technische mogelijkheden voor het afbouwen van de nazorgwerkzaamheden ter plaatse van de (eeuwigdurende saneringslocatie) gasfabriek Gaslaan (De Verademing).
• Bij negen amateurtuindersverenigingen is bodemonderzoek uitgevoerd om mogelijk verhoogde PFAS-gehalten uit te kunnen sluiten. Er zijn geen verhoogde PFAS-gehalten waargenomen, wel zijn bij drie tuindersverenigingen verhoogde gehalten aan lood waargenomen. Deze worden in 2026 nader onderzocht en indien nodig gesaneerd.
• Bij vijf potentiële stadslandbouwlocaties is bodemonderzoek uitgevoerd. Hierbij zijn geen bijzonderheden waargenomen.
• De risicokaart ontplofbare oorlogsresten is geoptimaliseerd en het aantal risicogebieden is met 20% teruggebracht. Deze kaart geeft aan in welke delen van onze stad er een risico bestaat op het aantreffen van ontplofbare oorlogsresten bij grondwerken.

Omgevingsdienst Haaglanden
De negen Haaglanden-gemeenten en de provincie Zuid-Holland voeren hun wettelijke milieutaken uit via de Omgevingsdienst Haaglanden. Deze dienst zorgt voor vergunningverlening, toezicht, handhaving en advies voor een veilige en duurzame leefomgeving. Den Haag droeg in 2025 circa € 8,1 mln. bij (RIS318829 ). De afspraken zijn vastgelegd in het Jaarwerkplan 2025, gebaseerd op een probleem- en risicoanalyse (RIS322497) . De jaarrapportage volgt begin 2026, maar de prestaties 2025 liggen binnen de afgesproken kaders.

Toelichting lasten en baten
De lasten van € 34,3 mln. bestaan uit:

• € 14,2 mln. Salarissen en sociale lasten
• € 8,6 mln. Inkomensoverdrachten
• € 6,8 mln. Overig (verscheidene posten)
• € 2,7 mln. Duurzame goederen
• € 2,0 mln. Ingeleend personeel

De baten van € 19,7 mln. bestaat uit:

• € 15,1 mln. Inkomensoverdrachten (geld ontvangen van andere overheden of instanties)
• € 4,6 mln. Overig (verscheidene posten)

Financieel resultaat                        € 1,7 mln. V/I

Lasten                              € 4,9 mln. V/I

Neutrale ontwikkelingen                                          € 3,0 mln. V/I
Dit betreffen lagere lasten die samenhangen met lagere baten. Zie de toelichting hieronder.

Sloopregeling                           € 0,7 mln. V/I
De nieuwe regeling is begin oktober 2025 ingegaan en er zijn minder aanvragen ingediend dan begroot. De regeling is verlengd tot en met 30 juni 2026.

ZE-zone                           € 0,8 mln. V/I
Het vervangen van de verkeersborden in het centrum, kent een langere voorbereiding. Daarnaast is het Handhavingsplan nog niet vastgesteld door de bevoegde autoriteiten, dit vindt begin 2026 plaats. De reden hiervoor is dat de noodzakelijke landelijke wetgeving in september 2025 vastgesteld is, waardoor uitvoering in 2025 niet meer mogelijk was.

Overige                              € 0,4 mln. V/I

Baten                              € 3,1 mln. N/I

Neutrale ontwikkelingen                                          € 3,0 mln. N/I
Dit betreffen lagere baten die samenhangen met lagere lasten. Zie de toelichting hieronder.

Overige                              € 0,1 mln. N/I

Toelichting neutrale ontwikkelingen                      
Er is voor € 3,0 mln. minder lasten en baten gemaakt in het kader van de ontvangen subsidies. Met name de subsidie Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) kent een lagere realisatie, namelijk € 3,4 mln. Deze subsidie is bedoeld voor de apparaatskosten en mag in meerdere jaren uitgegeven worden. Bij de overige subsidies zijn er meer lasten en baten gemaakt, namelijk per saldo € 0,4 mln.   

In 2025 heeft de gemeente de duurzame basisvorming voor kinderen en jongeren van 2 tot 16 jaar verder versterkt. Een groot deel van de Haagse kinderen en jongeren heeft actief kennis opgedaan over natuur, milieu en duurzaamheid, zowel binnen als buiten school.

School in Bos

• De gemeente ontving bij School in Bos ruim 2.800 leerlingen uit groep 7 en 8 voor een natuurwerkweek. Zij volgden lessen over natuur, prehistorie en geschiedenis en ontdekten spelenderwijs hun plek in de natuur.
• De gemeente ontving bij School in Bos ruim 100 studenten van de Pabo-opleiding van Inholland en De Haagse Hogeschool voor een natuurwerkweek. Deze studenten hebben aan het einde van de week lessen gegeven aan ruim 100 kinderen van de basisscholen in Drenthe.

Milieueducatie

• Er is gestart met het evalueren en herijken van het huidige aanbod, om de kwaliteit te borgen, de aansluiting bij scholen te verbeteren en een toekomstbestendig aanbod te realiseren. Daarnaast zijn in samenwerking met leerkrachten twee nieuwe lespakketten over dierenwelzijn ontwikkeld voor het primair en voortgezet onderwijs.
• In 2024–2025 bereikte het educatieve aanbod: 91% van de basisscholen en bijna de helft van de Haagse middelbare scholen. Zo maakten ruim 26.000 leerlingen (23.400 basisschoolleerlingen en bijna 3.000 middelbare schoolleerlingen) actief kennis met natuur, klimaat en duurzaamheid via interactieve lessen, workshops en excursies. 40 kinderopvanglocaties boden 2.000 jonge kinderen een eerste natuurervaring.
• Samenwerking met Pabo-opleidingen: 600 studenten van Inholland, De Haagse Hogeschool, Pabo en Halo deden praktijkervaring op via workshops en herfstexcursies. Zo investeert de gemeente in duurzame bewustwording van toekomstige leerkrachten.
• Tijdens de Klimaatweken namen 3.500 leerlingen van 46 Haagse scholen deel aan een speciaal programma van Milieueducatie, waarbij medewerkers vanuit de gemeente gastlessen op scholen verzorgden over het thema duurzaamheid.
• Door de lessen schooltuinieren maakten 1.800 kinderen actief kennis met tuinieren, de herkomst van voedsel en de natuur. Daarnaast volgden 60 klassen (zo'n 1.500 leerlingen) de lessenseries Ontdekkend tuinieren en de tuinbouwles. Ook namen ruim 750 Haagse tuinders (en hun families) deel aan buurttuinactiviteiten op een eigen gehuurde kavel, wat bijdroeg aan meer sociale samenhang, vergroening van de wijk en betrokkenheid bij de leefomgeving.  
• Daarnaast is gestart met verschillende methoden van bodembewerking om inzicht te krijgen in het effect op bodemkwaliteit, bodemleven en opbrengst. De uitkomsten worden in 2026 verwacht.

Toelichting lasten en baten
De lasten van € 4,1 mln. bestaan uit:

• € 3,0 mln. Salarissen en sociale lasten
• € 1,1 mln. Overig (verscheidene posten)

De baten van € 0,5 mln. bestaat uit:

• € 0,5 mln. Overig (verscheidene posten)

Financieel resultaat                        € 0,7 mln. V/I

Lasten                               € 0,6 mln. V/ I

Exploitatie Milieueducatie                     € 0,6 mln. V/I
Door voornamelijk openstaande vacatures en lagere doorbelasting vanuit Den Haag Werkt voor inzet van hun medewerkers.

Baten                               € 0,1 mln. V/ I

Overige                              € 0,1 mln. V/I